سرطان خون

تعریف

سرطان خون یا چنگار خون یا لوسمی یا لوکمیا (Leukemia) گروهی از انواع سرطان است که معمولاً از مغز استخوان (مغز استخوان بافتی اسفنجی در وسط استخوان است که وظیفه ساختن سلول‌های خونی را به عهده دارد.) شروع می‌شود و باعث شکل‌گیری تعداد زیادی گلبول سفید غیرطبیعی می‌گردد. مغزاستخوان برای اینکه بتواند سلول‌های طبیعی شامل گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید، پلاکت و... را بسازد، از یک سلول اجدادی به نام «بلاست» آغاز به کار می‌کند. این سلول‌ قدرت زایش و تکثیر بالایی دارد و به سرعت تعداد زیادی سلول نارس می‌سازد. این سلول‌های نارس تحت‌تاثیر مواد رشد، کامل و به سلول‌های تخصص‌یافته خونی تبدیل می‌شوند. اگر در روند تبدیل سلول‌های نارس به رسیده وقفه ایجاد شود، سرطان ‌خون پدید می‌آید. نشانه‌های این بیماری شامل مشکلات خونریزی و کبودشدگی، احساس خستگی شدید، تب و خطر افزایش عفونت می‌شود. هر نوع خون ریزی بدون علت می‌تواند از علایم سرطان خون باشد. این بیماری، میزان پلاکت خون را پایین می‌آورد و مانع از لخته شدن خون می‌شود. این نشانه‌ها به دلیل نبود سلول‌های خونی نرمال ایجاد می‌شوند. تشخیص این بیماری با استفاده از آزمایش خون و بیوپسی مغز استخوان صورت می‌گیرد.

سرطان خون ممکن است به صورت حاد (ناگهانی) یا مزمن (آهسته) شروع شود. در سرطان خون ناگهانی، سلول‌های سرطانی به‌سرعت تکثیر و چند برابر می‌شوند. در سرطان خون آهسته، بیماری به کندی پیش می‌رود و علائم اولیه‌ی آن ممکن است خفیف باشند.

سرطان خون مطابق با نوع سلول دسته‌بندی می‌شود. سرطان خونی که سلول‌های مغز استخوان را درگیر می‌کند لوسمی حاد میلوئیدی نامیده می‌شود. سلول‌های مغز استخوان، سلول‌های خونی نابالغ هستند که به طور عادی به گرانولوسیت یا مونوسیت تبدیل می‌شوند. سرطان خونی که لیمفوسیت‌ها را درگیر می‌کند سرطان خون یا لوسمی لیمفوتیک نام دارد. سرطان خون در چهار دسته‌ی اصلی جای می‌گیرد:

لوسمی حاد میلوئیدی (AML):

لوسمی حاد میلوئیدی (AML) ممکن است در کودکان و بزرگ‌سالان بروز کند. بنا به گفته‌ی انستیتوی ملی سرطان (NLC)، در ایالات متحده‌ی آمریکا سالانه حدود ۲۱۰۰۰ مورد AML تشخیص داده می‌شود. این نوع لوسمی، شایع‌ترین سرطان خون است.

لوسمی حاد لنفاوی: (ALL)

لوسمی حاد لنفاوی اغلب در کودکان دیده می‌شود. سالانه حدود ۶۰۰۰ مورد جدید از این نوع سرطان خون گزارش می‌شود.

لوسمی میلوئیدی مزمن :(CML)

لوسمی میلوئیدی مزمن عمدتا بزرگسالان را تهدید می‌کند. سالانه حدود ۷۰۰۰ مورد جدید از این نوع لوسمی گزارش می‌شود.

لوسمی لیمفوتیک مزمن :(CLL)

لوسمی لیمفوتیک مزمن (CLL) بیشتر افراد بالای ۵۵ سال را درگیر می‌کند. این نوع سرطان خون به‌ندرت در کودکان دیده می‌شود. در ایالات متحده ی آمریکا سالانه حدود ۱۵۰۰۰ مورد جدید از این نوع سرطان خون گزارش می‌‌شود.

لوسمی سلول موئین زیرمجموعه‌ی بسیار نادری از CLL است. وجه تسمیه‌ی این لوسمی، ظاهر لمفوسیت‌های سرطانی در زیر میکروسکوپ است.


عوامل خطرزای ابتلا به سرطان خون

به‌طور کلی علل سرطان خون ناشناخته هستند، اما چند عامل شناسایی شده‌اند که می‌توانند ریسک ابتلای به سرطان خون را در شما افزایش دهند که عبارتند از:

  1. سابقه‌ی ابتلا به سرطان خون در خانواده
  2. مصرف دخانیات، چراکه ریسک ابتلا به AML یا لوسمی حاد میلوئیدی را افزایش می‌دهد
  3. اختلالات ژنتیکی نظیر سندرم داون
  4. اختلالات خون نظیر سندرم میلودیسپلاستیک که گاهی سندرم پیشا-لوسمی نیز خوانده می‌شود
  5. سابقه‌ی درمان سرطان از طریق شیمی‌درمانی یا پرتوافکنی
  6. قرار گرفتن مقابل سطوح بالایی از پرتو
  7. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی نظیر بنزن


علائم سرطان خون

سرطان خون علائمی دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می‌شود:

  • تعریق زیاد، به ویژه هنگام شب (تعریق‌های شبانه)
  • خستگی و ضعفی که با استراحت از بین نمی‌رود
  • کاهش وزن ناخواسته
  • درد و شکنندگی استخوان
  • غدد برجسته و بدون درد (به ویژه در گلو و زیر بغل)
  • بزرگ شدن کبد یا طحال
  • نقاط قرمز روی پوست
  • خونریزی و کبود شدن آسان در بدن
  • تب و لرز
  • عفونت‌های مکرر

سرطان خون علائمی را در اندامی که سلول‌های سرطانی در آنها نفوذ کرده یا آنها را تحت تأثیر قرار داده‌ است ایجاد می‌کند. برای مثال، اگر سرطان به سیستم عصبی مرکزی گسترش یابد می‌تواند منجر به سردرد، تهوع و استفراغ، گیجی و منگی، از دست رفتن کنترل عضلات و حملات عصبی شود.

سرطان خون می‌تواند به سایر قسمت‌های بدن نیز حمله کند، از جمله:

  • ریه‌ها
  • دستگاه گوارش
  • قلب
  • کلیه‌ها
  • بیضه‌ها


تشخیص سرطان خون

اگر این عوامل خطرزا یا علائم نگران‌کننده را دارید، احتمالا به سرطان خون مبتلا شده‌اید. پزشک شما ابتدا سابقه‌ی کامل خانوادگی و پرونده‌ی بیماری‌های قبلی‌تان را بررسی می‌کند؛ اما سرطان خون را نمی‌توان با آزمایش‌های فیزیکی کاملا تشخیص داد. در عوض، پزشکان آزمایش خون، بافت‌برداری و سی‌تی‌اسکن را به‌کار می‌برند.

آزمایش‌ها:

چندین آزمایش وجود دارد که می‌توان از آنها در تشخیص سرطان خون استفاده کرد. با یک نمونه‌برداری کامل خون، می‌توان تعداد گلبول‌های سفید، قرمز و پلاکت‌ها را تشخیص داد. با قرار دادن نمونه‌ی خون در زیر میکروسکوپ می‌توان تشخیص داد که آیا سلول‌ها یا همان گلبول‌ها ظاهر غیر‌عادی دارند یا نه.

در بافت‌برداری، مغز استخوان یا غدد لنفاوی برداشته می‌شود تا شواهدی از سرطان خون در آنها پیدا شود. این نمونه‌های کوچک می‌توانند نوع سرطان خون و میزان رشد آن را تشخیص دهند. بافت‌برداری سایر اندام‌ها نظیر کبد و طحال می‌تواند به پزشکان بگوید که آیا سرطان گسترش پیدا کرده است یا نه.

مرحله‌بندی

به محض اینکه لوسمی تشخیص داده شد، مرحله‌بندی می‌شود. مرحله‌بندی به پزشکان کمک می‌کند تا علت بیماری را تشخیص دهند. لوسمی حاد میلوئیدی و لوسمی لمفوتیک مزمن، بر اساس ظاهر سلول‌ها زیر میکروسکوپ و نوع سلول درگیرشده مرحله‌بندی می‌شوند. بررسی حضور گلبول‌های سفید نابالغ در خون و مغز استخوان نیز برای مرحله‌بندی لوسمی حاد و مزمن میلوئیدی به‌کار می‌رود.


ارزیابی پیشرفت سرطان

آزمایش‌هایی وجود دارد که برای ارزیابی میزان پیشرفت بیماری به‌کار می‌روند. در زیر به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

  • فلوسایتومتری (یاخته‌سنجی) به بررسی DNA سلول‌های سرطانی می‌پردازد و میزان رشد آنها را تعیین می‌کند.
  • آزمایش‌هایی برای بررسی کارکرد کبد انجام می‌شوند که نشان می‌دهند آیا سلول‌های سرطانی کبد را تحت تأثیر یا هجوم قرار می‌دهند یا خیر.


  • پونکسیون کمری آزمایشی‌ است که با وارد کردن سوزن نازکی بین مهره‌های تحتانی کمر انجام می‌شود. این آزمایش به پزشک اجازه می‌دهد تا مایعات ستون فقرات را جمع‌آوری کند و تشخیص دهد که آیا سرطان به سیستم عصبی مرکزی رسیده است یا خیر.


  • آزمایش‌هایی که دربردارنده‌ی تصاویر هستند نظیر اشعه‌ی ایکس، آزمایش‌های فراصوت و سی‌تی‌اسکن به پزشک کمک می‌کنند تا آسیب‌های احتمالی وارده بر اندام‌ها را که ناشی از لوسمی هستند، شناسایی کند.


پیشگیری از سرطان لوسمی

از آنجا که دلیل اصلی سرطان خون مشخص نیست پس نمی توان راه قطعی برای پیشگیری از ابتلا به این سرطان پیشنهاد نمود. با این حال می شود از بعضی از انواع سرطان خون لوسمی با اجتناب از قرار گرفتن تشعشع، اجتناب از قرار گرفتن در برابر مواد شیمیایی و ترک سیگار و تنباکو پیشگیری نمود.


درمان لوسمی

 درمان لوسمی بستگی به نوع لوسمی، وضعیت بیماری در شروع درمان، سن، سلامت عمومی و چگونگی واکنش بیمار به نوع درمان دارد که گاهی منجر به سلامت کامل این بیماران می‌شود. از مهمترین عوامل در بهبود بیماری برخوردار بودن بیمار از روحیه بالا جهت مقابله با این بیماری است.

شیوه درمان این بیماری می‌تواند شامل موارد زیر نیز باشد:

  • شیمی درمانی
  • پرتو درمانی
  • پیوند مغز استخوان و پیوند سلول‌های بنیادی: در این روش مغز استخوان فرد بیمار با مغز استخوان سالم جایگزین می‌شود تا بیمار بتواند مقادیر بالای داروهای شیمی درمانی و یا پرتودرمانی را دریافت کند.

سرطان خون معمولا با کمک یک هماتولوژیست-انکولوژیست درمان می‌شود. تخصص این پزشکان در حیطه‌ی اختلالات و سرطان خون است. درمان سرطان خون به نوع و مرحله‌ی آن بستگی دارد. برخی از انواع سرطان‌های خون آهسته رشد می‌کنند و نیازی به درمان فوری ندارند. درمان سرطان خون معمولا دربردارنده‌ی یک یا چند مورد زیر است:


  • در شیمی‌درمانی از داروها برای کشتن سلول‌های سرطانی خون استفاده می‌شود. بسته به نوع لوسمی، یک یا ترکیبی از چند دارو مصرف می‌شود.
  • در پرتودرمانی از تابش انرژی بالا برای آسیب رساندن به سلول‌های لوسمی و متوقف کردن رشد آنها استفاده می‌شود. تابش پرتو را می‌توان در منطقه‌ی خاصی از بدن یا سراسر آن اعمال کرد.
  • با کاشت سلول‌های بنیادی می‌توان مغز استخوان آسیب‌دیده را با مغز استخوان سالم تعویض کرد؛ این مغز استخوان یا از بدن خودتان می‌آید یا از بدن فرد اهداکننده.
  • در درمان ایمنی یا بیولوژیکی از داروهایی استفاده می‌شود که به سیستم ایمنی بدن شما کمک می‌کند تا مجددا سازمان‌دهی شود و به سلول‌های سرطانی حمله کند.
  • در درمان هدف‌گیر از داروهایی استفاده می‌شود که از آسیب‌پذیر بودن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کنند. برای مثال، ایماتینیب (Gleevec) دارویی هدف‌گیر است که عمدتا از آن بر ضد لوسمی میلوئیدی مزمن استفاده می‌شود.


چشم‌انداز بلند‌مدت

چشم‌انداز بلند‌مدتی که برای مبتلایان به سرطان خون می‌توان در نظر داشت، بسته به نوع سرطان و مرحله‌ی آن متفاوت است. هرچه سرطان خون زودتر تشخیص داده و سریع‌تر درمان شود، شانس بهبودی بیشتر خواهد بود. برخی از عوامل، نظیر سابقه‌ی ابتلا به اختلالات خونی و جهش کرموزومی می‌توانند تأثیر منفی بر تشخیص این نوع از سرطان داشته باشند.

طبق گفته‌ی انستیتوی ملی سرطان، ظرف یک دهه‌ی اخیر میزان کل مرگ‌ومیر ناشی از سرطان خون سالانه ۱درصد افزایش داشته است. از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱، نرخ بقای پنج ساله‌ی بیماران مبتلا به سرطان خون ۵۸/۵ درصد بوده است. البته باید در نظر داشته باشیم که این رقم افرادی از همه‌ی رده‌های سنی و با انواع گوناگون سرطان خون را شامل می‌شود و این آمار نمی‌تواند نتیجه‌ی خاصی را برای کسی پیش‌بینی کند. فرد مبتلا به سرطان خون باید به همکاری با تیم پزشکان برای درمان این بیماری ادامه بدهد و این را هم به یاد داشته باشد که وضعیت هر فرد با دیگری متفاوت است.


منابع:

www.chetor.com

http://setare.com

علائم هشدار دهنده سرطان خون (لوسمی) چیست؟

 ضعف، بی حالی، رنگ پریدگی، احساس سنگینی در شکم، تعریق، درد استخوانی، کاهش وزن ظرف یک ماه اخیر، خونریزی های زیر جلد و عفونت های کنترل نشده و مکرر می تواند از علائم بروز سرطان باشد.


 آیا سرطان خون مشکلی برای بارداری ایجاد می‌کند؟

سرطان خون مشکلی برای بارداری ایجاد نمی‌کند و فقط دارو‌هایی که برای سرطان خون مصرف می‌شوند مشکلات ژنتیکی برای جنین را به همراه دارد.


آیا سردرد ارتباطی با سرطان خون دارد؟

سردرد ارتباطی به سرطان خون ندارد و کسانی که به سردرد دچار هستند باید ام آر آی انجام داده به پزشک مغز و اعصاب یا ارتوپد مراجعه کنند.


چند هفته پیش در پی بروز دانه های سرخ رنگ روی نقاطی از بدنم به پزشک مراجعه کردم و سپس از انجام یک سری آزمایش متوجه افت پلاکت در خونم شدم که در حال حاضر 23  هزار است می‌خواستم بدانم که آیا ممکن است که من سرطان خون داشته باشیم؟ 

با بررسی نبود کم خونی در آزمایشات نداشتن کاهش وزن، بزرگ نشدن طحال، ضعیف نبودن و نرمال بودن آزمایشات سرولوژی و آزمایشات دیگر احتمال وجود سرطان نیست.

 

اگر تعداد گلبول سفید فقط 20 واحد از حد نرمالش بیشتر باشد جزو این سرطان هستند یا اصلا سرطان اطلاق نمی شود؟

در حدود 50 درصد از سرطان های خون میزان گلبول های سفید خون بالا نمی رود اما اگر به صورت مختصر افزایش یافته باشد خیر سرطان محسوب نمی شود.



کسانی که مبتلا به سرطان خون هستند می توانند ازدواج کنند و صاحب فرزند شوند؟ برای پیوند مغز استخوان چه چیزهایی مهم و چه آزمایشی باید بدهیم که متوجه شویم دچار سرطان خون هستیم؟

اگر بیماری کنترل شود ازدواج امکان پذیر است ولی بچه دار شدن به تاثیر داروها و تشخیص پزشک بستگی دارد.

تست HLA برای پیوند مغز استخوان لازم است که توسط پزشک معالج صورت می‌گیرد.


پدر من بر اثر سرطان خون فوت کرد چقدر امکان دارد که فرزندان هم این بیماری را بگیرند؟

نقش ارث در بروز سرطان خون بسیار کم رنگ است و احتمال آن خیلی ضعیف است.


آیا کم خونی بدون جراحت و افت پلاکت از علائم اصلی سرطان خون است؟

در سرطان خون هم دیده شده اما به دلایل زیاد دیگری هم کم خونی اتفاق می افتد.


علائمی برای انواعی از سرطان که دیده می شود تا نگران سلامتی باشیم را شرح دهید و چه آزمایشــی بــــرای ســلامتی از نداشتن بیماری سرطان باید انجام بدهیم؟

بروز برجستگی، بزرگ شدن، گسترش پیدا کردن و خونریزی در خال های رنگی در زنان، کاهش وزن، تغییــرات اجابت مجــــاز، سردردهای غیر قابل توجیح از عوامل بروز سرطان هستند که مردان بالای 50 سال با انجام تست پروستات، تست پاپ اسمیر بعد از یائسگی به صورت سالانه، ماموگرافی و عکسبرداری از ریه در افراد سیگاری برای تشخیص سرطان مهم هستند.


آیا با آزمایش CBC سرطان مشخص می شود؟ 

تا حد زیادی کمک کننده است ولی راهکار قطعی نیست.


 آیا با آزمایشی B.M یا آزمایش نمونه برداری از مغز استخوان می توان صددرصد سرطان خون و یا نوع سرطان را تشخیص داد؟

بله 90 تا 95 درصد امکان پذیر است.


آیا در حریم مغناطیس بودن مانند دکل های ایرانسل و برق فشار قوی موجب سرطان خون می شود؟ 

احتمال وجود دارد ولی به هر حال شانس بروز سرطان زیاد نیست.


منابع:

http://zendegionline.ir

www.yjc.ir

موردی جهت نمایش وجود ندارد