انسداد مجاری اشکی

سیستم اشکی از چه اجزائی تشکیل شده و محل قرارگیری آنها کجاست؟ 

 

غدد اشکی یا lacrimal glands (هر چشم یک غده اشکی دارد) که در قسمت بالا و خارج کره چشم قرار دارند به همراه  غدد اشکی کمکی   Krauseو Ciaccio در زیر لبه پلک قرار می گیرند و باعث ترشح قسمت آبکی اشک می شوند. به طور کلی لایه های مختلف اشک عبارتند از:

  1. داخلی ترین و نازک ترین لایه که لایه نازکی از موکوس است توسط سلول هائی در ملتحمه تولید و ترشح می شود .
  2. لایه میانی ضخیم ترین لایه است و در واقع مانند محلول بسیار رقیق آب و نمک می باشد. غدد اشکی اصلی و کمکی این قسمت از اشک را تولید می کنند.  عملکرد این لایه باعث مرطوب نگاه داشته شدن چشم و بیرون راندن گرد و غبار و اجسام خارجی می شود. اشکال در ترشح این لایه آبکی چشم، شایع ترین علت ایجاد خشکی چشم است و این بیماری اصطلاحا کراتوکونژکتیویت سیکا نامیده میشود.
  3. سطحی ترین لایه اشک، لایه بسیار نازکی از جنس چربی است که به وسیله غدد میبومین ترشح می شود. وظیفه اصلی این لایه جلوگیری از تبخیر لایه های آبکی زیرین خود است.


اشک در سطح چشم منتشر شده  و سپس از طریق دو منفذ کوچکpunctum که در لبه داخلی پلک بالا و پایین هستند وارد مجاری اشکی lacrimal ducts و کیسه ی اشکی lacrimal sac شده و در نهایت از طریق  مجرای نازولاکریمال (دماغی اشکی) وارد بینی می شود. به همین دلیل است که ما در موقع گریه کردن دچار آب ریزش بینی می شویم. بنابراین سیستم اشکی شامل غدد اشکی اصلی و کمکی، مجاری اشکی، کیسه اشکی و مجرای نازولاکریمال است.

انسداد مجرای نازولاکریمال(اشکی) چیست؟

 به انسداد مجرای باریک نازولاکریمال که به طور طبیعی باعث درناژ (تخلیه) اشک از سطح چشم می شود انسداد مجرای اشکی گفته می شود که به دو صورت اکتسابی و مادرزادی است که در این مبحث نوع مادرزادی آن بررسی می شود. 

علت انسداد مادرزادی مجرای اشکی نازولاکریمال چیست؟

انسداد مادرزادی مجرای اشکی در کودکان شایع است. 10-6% کودکان قبل از باز شدن کامل مجاری اشکی به دنیا می آیند. در بعضی منابع عنوان شده است که شیوع این اختلال در نوزادان 50%  است. علت این انسداد باقی ماندن مامبران (پرده) در انتهای مجرای نازولاکریمال در سمت بینی است. 

علائم انسداد مادرزادی مجرای اشکی

معمولا نوزادانی که این مشکل را دارند در 2 تا 6 هفته اول بعد از تولد علائمی نشان می دهند که شایع ترین آنها ریزش اشک است. در یک ماه اول بعد از تولد ترشح رفلکسی اشک (ریزش اشک) در زمان گریه کردن نداریم و اگر اشک بیاید به احتمال زیاد پاتولوژیک (ناشی از یک بیماری) است. از علائم دیگر این بیماری ترشح، التهاب مکرر ملتحمه و التهاب و عفونت کیسه اشکی است که در این صورت ناحیه زیر چشم، نزدیک بینی قرمز و ملتهب شده و نسبت به لمس حساس است. ممکن است این ناحیه متورم شود و ترشح موکوسی در کناره داخلی چشم دیده شود. در 3/1 موارد این درگیری دو طرفه است. معمولا علائم نوزاد با گرد و غبار و باد تشدید می شود اما ترس از نور photophobia وجود ندارد.
توجه: در کودکانی که اشک ریزش و photophobia دارند، گلوکوم مادرزادی باید در نظر گرفته شود.

علائم معمولاً تنها در یکی از چشم‌ها ایجاد می‌شود. علائمی که ممکن است بروز کنند عبارتند از:

  • ریختن      اشک زیاد: ممکن است چشم‌ها تمام مدت اشک‌آلود باشند و یا حتی مرتباً اشک از      چشم سرازیر شود.
  • تشکیل      جرم سفیدرنگ یا زردرنگ در گوشه‌ی چشم: ممکن است پلک‌ها به هم بچسبند.
  • قرمزی      و تورم در اطراف چشم یا بینی: این تورم می‌تواند ناشی از عفونت سیستم تخلیه      اشکی در چشم باشد. در موارد وخیم، ممکن است این عفونت تا پلک‌ها نیز گسترش      پیدا کند. عفونت شدید می‌تواند موجب تب، درد، افزایش قرمزی و تورم و وجود چرک      و مخاط در چشم شود.

کودکانی که دچار انسداد مجرای اشکی هستند معمولاً بین چند روز تا چند هفته اول پس از تولد، این علائم را خواهند داشت. در صورتی که کودک دچار بیماری‌های عفونت تنفسی مانند سرماخوردگی یا سینوزیت شود، علائم انسداد مجرای اشکی نیز وخیم‌تر می‌شوند.



تشخیص

عفونت مجرای اشکی بر اساس شرح‌ حال بیمار و معاینه‌ی فیزیکی تشخیص داده می‌شود. همچنین ممکن است پزشک میزان ریزش اشک را اندازه‌گیری کند تا مطمئن شود که مایع اشک به طور طبیعی از مجرای اشکی بیرون می‌ریزد. از سایر تست‌های تشخیصی برای ارزیابی میزان انسداد یا محل دقیق انسداد استفاده می‌شود.

با فشار ملایم بر روی کیسه اشک lacrimal sac، مایع از منافذ اشکی punctum خارج می شود.

موادی مانند فلئورسئین در داخل چشم ریخته می شوند و بر اساس زمان ناپدید شدن آنها از چشم و یا زمان حضورشان در داخل حفره حلقی دهانی (که با نور آبی کبالت ارزیابی می شود) می توان در مورد وجود یا عدم وجود انسداد قضاوت کرد. انجام این روش تشخیصی در نوزادان مشکلات خاص خود را دارد. برای انجام این تست تشخیصی ابتدا قطره 1% فلئورسئین در ملتحمه ریخته می شود و سپس بین 2 تا 5 دقیقه صبر می کنیم. در شرایط طبیعی بعد از 5 دقیقه تقریبا نباید هیچ فلئورسئینی در چشم باقی مانده باشد.


درمان

 انسداد مادرزادی مجرای اشکی در کودکان در اغلب موارد خود به خود بهبود می یابد به طوری که معمولا تا قبل از 1 سالگی در 95% کودکان مجرای اشکی باز می شود. درمان های مداخله ای این بیماری شامل روش های غیر جراحی و جراحی است.

  1. درمان conservative (غیر جراحی) شامل تحت نظر گرفتن، ماساژ کیسه اشکی و استفاده از آنتی بیوتیک موضعی است. برای ماساژ لازم است که دست خود را بشوید و انگشت اشاره خود را روی کناره داخلی (سمت بینی) چشم قرار دهید و به سمت پایین فشار دهید. همچنین ممکن است از شما خواسته شود تا از کمپرس گرم استفاده کنید. درصورت وجود عفونت، استفاده از یک پماد یا قطره آنتی بیوتیک موضعی مفید است. توجه داشته باشید که آنتی بیوتیک باعث برطرف شدن انسداد نمی شود.
  2. اگر انسداد مجرای اشکی بعد از چند ماه با درمان های فوق برطرف نشود، یا یک عفونت شدید رخ دهد و یا کودک شما عفونت های عود کننده داشته باشد لازم است probing صورت گیرد که در 95-85% موارد در کودکان زیر یک سال موفقیت آمیز است ولی با افزایش سن کودک احتمال موفقیت کاهش می یابد. عمل probing یک روش جراحی است که حدودا 10 دقیقه طول می کشد و یک پروب نازک و فلزی از داخل مجرای اشکی بسته عبور داده می شود تا انسداد را برطرف کند. برخی از پزشکان معتقدند سن مناسب probing  شش ماهگی است که بدون بیهوشی عمومی در کلینیک قابل انجام است اما عده ای نیز معتقدند probing تا یک سالگی به تاخیر انداخته شود تا حداکثر شانس باز شدن خود به خودی مجرا به کودک داده می شود. در این سالprobing در اتاق عمل و تحت بیهوشی عمومی انجام می شود.
  3. اگر probing ناموفق باشد و یا در این اقدام نشان داده شود که stenosis (تنگی و باریکی مجرا) وجود دارد ممکن است نیاز به اقدامات جراحی گسترده تری مانند silicone tube intubation باشد که در این روش یک لوله از جنس سیلیکون در داخل مجرای اشکی به مدت 6 ماه گذشته می شود که موجب انبساط مجرا می شود و بعد از این مدت طی یک جراحی کوچک از چشم خارج می گردد.

4- :Balloon dacryoplasty یک روش جراحی جدیدتر balloon catheter dilation است که در این روش یک بالون در گوشه چشم و داخل مجرای اشکی کار گذاشته می شود. در ابتدا این بالون توسط یک مایع استریل به مدت 90 ثانیه منبسط می شود و سپس مایع خارج می شود و مجددا بالون به مدت 60 ثانیه منبسط شده و در انتها مایع خارج می شود. میزان موفقیت این روش بین 100-80% گزارش شده است.

  1. در موارد نادری که کودکان علیرغم اقدامات درمانی فوق همچنان ریزش اشک دارند ممکن است در کودکان مانند بزرگسالان DCR  یا dacryocystorhinostomy انجام شود. این روش که درمان اصلی در اکثر بیماران مبتلا به انسداد اکتسابی نیز می باشد باید در افرادی مورد استفاده قرار گیرد که داکریوسیستیت راجعه، بازگشت مایع موکوئیدی، اتساع دردناک کیسه اشکی و یا اشک ریزش آزاردهنده دارند. اگر چه روش های مختلفی برای درمان این حالت وجود دارد اما تکنیک اصلی در همه آنها باز کردن یک راه عبور از داخل کیسه اشکی به فضای بینی است.


عوارض

پوست پلک ممکن است بر اثر خیس بودن مداوم حساس و ملتهب شود. چشم‌ها ممکن است گاهی تقریباً صورتی شوند اما برای این موارد نیازی به اقدامات درمانی نیست. در موارد خاصی ممکن است چشم‌ها عفونت کنند و ملتهب و قرمز شوند که در این صورت نیاز است که از قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک استفاده شود. در موارد نادری ممکن است مجرای اشکی عفونت کند و متورم شود.


پیشگیری

در نوزادان، معمولاً بسته بودن مجرای اشکی به خاطر وجود مخاطی است که در زمان تولد باز نمی‌شود بنابراین عملاً راه بسیار خوب یا عملی برای پیشگیری از بروز این مشکل وجود ندارد.

منابع:

http://www.noorvision.com

http://drsheykholeslami.com

علت ریزش اشک چیست؟

  • تولید اشک اضافه
  • کاهش یافتن خروج اشک

اشک مایع بسیار حیاتی است که برای ساختمان چشم و سلامت ساختمان چشم ضروری است ، اشک از یکسری غده های فرعی و اصلی  تشکیل میشود، البته در تولید اشک غدد چرکی لبه پلک و سلولهای در ملتحمه که موسین ترشح می کنند نیز نقش دارند .

اشک پس از تولید در گوشه داخلی چشم جمع شده سپس از سوراخ های ظریفی که در بخش داخلی پلک وجود دارد از آن بخش خارج شده و وارد بینی شده سپس تبخیر می شود، به همین دلیل است که هنگامی که در حالتی که تولید اشک زیاد می شود مانند گریه کردن، آبریزش از بینی بوجود میاید.

اگر مجاری خروجی اشک در قسمتی انسداد پیدا کنند، خروج اشک انجام نمی گیرد و یا اینکه به مقدار کافی خارج نمی شود در واقع اشک به جای اینکه از مجاری خروجی اشک خارج شود از  سطح چشم به بیرون می ریزد که به آن اشک ریزش می گویند .


دوماه پیش عمل مجرای اشکی انجام دادم تا هفته پیش خوب بود ولی چند روزه که مثل قبل اشک میزنه) لوله ای که گذاشتن داخل چشمم هست (دلیل اینکه دوباره اشک میزنه چیه؟

 تا زمانیکه لوله در مجرای اشکی وجود دارد ممکن است مقداری ریزش اشک داشته باشید.


 چشم چپ من دچار افتادگی خفیف پلک شده بطوری که در برخورد اول قابل تشخیص نیست میخواستم از نظرات ارزشمند شما بهرمند بشم که عمل بکنم؟ و اینکه همین چشم به میزان 3درصد به داخل انحراف داشته که دید مستقیم مشکلی نداشته و فقط در زمانی که به چشم فشار وارد میشود دچار انحراف میشود ؟

ابتدا باید از نظر احتمال ابتلا به بیماری میاستنی گراویس توسط متخصص مغز و اعصاب بررسی شوید.  در صورت عدم این بیماری افتادگی و انحراف چشم با عمل قابل اصلاح است.


٤٥ساله وجانباز جنگ تحمیلی هستم، چشم چپم سال٦٧ تخلیه شده (ترکش به کره چشم بدون آسیب به عضلات چشم وپلکها) ،سوالاتم این هستش آیا از ایمپلنت هیدروکسی آپاتیت با گذشت اینهمه سال میتونم بهره مند بشم؟ وسوال دوم عمل چند مرحله و به چه فاصله زمانی انجام میشود تا نهایتا چشم مصنوعی روی مفصل قرارگیرد؟ طی این مدت روی چشم باید باز باشد چون شرایط شغلی من کمی محدودیت ایجاد میکند برایم؟

چون مدت زمان زیادی از تخلیه چشم گذشته است و چسبندگی های ناشی از عمل جراحی قبلی و لاغری عضلات چشم ایجاد شده است، معمولا هیدروکسی حرکت خوبی نخواهد داشت. عمل در دو مرحله است. یکی کارگذاری هیدروکسی آپاتیت و دوم کارگذاری پروتز ظاهری حدود دو ماه بعد از آن. روی چشم معمولا دو سه روز بعد باز می شود.


 فرزندی پسر دارم که در 2الی 3ماهگی در چشم چپ عفونت داشت بخصوص صبح و زمان مراجعه به پزشگ دکترگفت که مجرای اشک او مسدود است وگفت همیشه دوالی سه بار ماساژ دهید این کار را انجام دادم وحال بعداز گذشت 3ماه چشم چپ او که عفونت داشت کاملا خوب ودیگر اشکی ندارد وحال بعدازگذشت یک هفته چشم راست او بعضی اوقات اشک جمع می شود ومقداری خفیف عفونت دارد وهم اکنون فرزندم 11ماهه است.

شما برای مدتی از قطره های آنتی بیوتیک چشمی نظیر کلرامفنیل روزی سه بار استفاده کنید. سپس اگر مشکل برطرف نشد, به کلینیک مراجعه کنید.


 پسری دارم دو ماهه که در همان بدو تولد متوجه شدیم که مجاری اشکی چشم راستش بسته است سوالم اینست که چه مدت باید صبر کرد که مجاری اشکی به طور طبیعی باز شود و در صورت بسته ماندن چه زمانی برای عمل سونداژ باید اقدام کرد؟

 انسداد مجرای اشکی در کودکان و نوزادان پدیده ای شایع است؛ بطوریکه در نوزادن رسیده ( فول ترم) در5% موارد و در نوزادان نارس تا30% درصد موارد انسداد مجرای اشکی در موقع تولد مشاهده می شود. این کودکان معولا تا سن 8 الی 9 ماهگی در 90% موارد خود به خود بهبود می یابند و در صورت عدم بهبود خود به خودی، بعد از این سن سونداژ(میل زدن) مجرای اشکی انجام می شود.

 

با سلام .پسر من 8 ماهه است و از بدو تولد از یک چشمش اشک و چرک خارج می شد در هفت ماهگی یک مرتبه میل زدیم ولی باز هم اشک ریزی و چرک کنار چشم ادامه دارد. آیا نیاز به میل زدن مجدد دارد؟ در ضمن پسر من دو هفته پیش به دلیل تب بالا تشنج کرد آیا میل زدن مجدد براش خطرناک نیست؟

لازم است مجددا میل زده شود. اگر باز نشد لوله گذاری شود و هیچ خطری برای بیماری ایشان ندارد.

 

دختر من 12 ماهه است و حدود دو هفته پیش عمل سونداژ بر روی چشم چپش انجام گرفت ولی ریزش اشک و چرک هنوز قطع نشده آیا طبیعی است و  برای بهبود آن چه پیشنهادی می کنید؟

ممکن است مدتی پس از سونداژ همچنان ریزش اشک ادامه داشته باشد. در صورت عدم موفقیف ممکن است یک بار دیگر نیز سونداژ شود و برای بار سوم لوله گذاری شود.


منابع:

http://dr-shahidi.ir

http://doctor-rahimi.com

موردی جهت نمایش وجود ندارد